Referaat: Stel grenzen aan het gesleutel van de mens
Het artikel Stel grenzen aan het gesleutel aan de mens van 9 november 2007 is geschreven door Cees Dekker en geplaatst in de NRC. Cees Dekker is hoogleraar op de TU Delft en hij houdt zich bezig met moleculaire biofysica; dat is de natuurkundige kant van biologie op moleculair niveau.
De stelling is: Er moeten grenzen gesteld worden aan het gesleutel aan de mens. Cees Dekker is van mening dat dit moet gebeuren. Ik denk ook dat het belangrijk is om een grens te stellen.
Als inleiding op wat komen gaat gebruikt Cees Dekker een ingekorte passage uit de roman ‘Brave New World’ (van Aldous Huxleys). waarover ik dadelijk nog iets meer vertel.
Onderweg stelt Cees Dekker de lezer een aantal vragen. Hij geeft telkens in de daaropvolgende paragrafen zijn antwoord op de gestelde vraag. Doordat het stuk in de ik-persoon is geschreven, komt zijn mening sterk naar voren. Ik moest echter sommige stukken meerdere keren lezen voordat ik het verpakte argument had ontleed tot een argument en zijn mening daar omheen.
Het artikel is telt meer dan 2400 woorden en is een sterk verkorte weergave van het hoofdstuk ‘Naar een Brave New World?’ van Cees Dekker in de recent verschenen bundel ‘Omhoog kijken in platland – over geloven in de wetenschap’.
Ik zal eerst de huidige situatie en probleemstelling schetsen.
Op het moment zijn er heel wat wetenschappers die zich bezighouden met DNA en technologieën die leiden tot het veranderen van het menselijk DNA. Zoals jullie waarschijnlijk wel weten is ons DNA de blauwdruk van ons lichaam. Hierin staat hoe ons lichaam in elkaar moet worden gezet en welke functies de verschillende onderdelen krijgen. We zijn reeds in staat om het DNA van planten te veranderen waardoor deze bijvoorbeeld meer voedingswaarde krijgen. Dit kan natuurlijk een stapje verder gaan: namelijk de blauwdruk van de mens veranderen waardoor een betere mens ontstaat. De kernvraag is dan ook: Hoe ver kan je gaan?
Er worden een aantal begrippen in het artikel genoemd die ik enigszins zal uitleggen zodat iedereen kan begrijpen wat ik bedoel op het moment dat ik deze begrippen gebruik als ik bezig ben met het beargumenteren van de stelling.
Mensen die proberen de door de natuur gestelde grenzen van het menselijk bestaan proberen te doorbreken worden transhumanisten genoemd. Voorstanders van het transhumanisme beweren dat de mens zijn evolutie in eigen hand kan gaan nemen en zij propageren dat de mens zich fysiek zal en moet verbeteren met de hulp van technieken als nanotechnologie, dat is de techniek die het mogelijk maakt te werken met deeltjes met een grote van rond de een miljardste meter, genetische manipulatie/modificatie, het door de mens handmatig en gericht veranderen van de genen van een organisme, en computertechnologie.
Eugenetica is het wetenschappelijk onderzoek naar het verbeteren van dierenrassen en in het bijzonder het mensenras. Het word komt uit het Grieks en betekent letterlijk `goed geboren`.
Omdat niet iedereen `Brave New World` kent zal ik er in het kort iets over zeggen.
In dit boek wordt een wereld geschetst waarin mensen genetisch geprogrammeerd zijn voor verschillende bevolkingslagen en het leven van de mens volledig geconditioneerd is. Dat wil zeggen dat het gedrag van deze mensen is aangeleerd, onder bepaalde omstandigheden tot stand komt en een gewoonte wordt. Dan is er een persoon die niet geconditioneerd gedrag vertoond en verlangt naar een werkelijk vrij leven. Deze begint een discussie met een van de beheerders van de nieuwe wereld en het principe van de nieuwe wereld wordt in twijfel getrokken.
Nu jullie dat weten kan ik langs de argumenten uit het artikel gaan en jullie vertellen wat een Brave New World nu te maken heeft met de realiteit.
Het eerste argument berust op de wereld van Aldous Huxeleys. Op het moment dat we zo ver zijn gegaan dat de maatschappij volledig is gecontroleerd en dat gentechnologie ons leven bepaald, leven we toch in een dystopie, het tegenovergestelde van een utopie, ook al zijn er geen oorlogen en ziektes. Cees Dekker zegt dat wat ons mens maakt ontbreekt. Fundamenteel noemt hij het volgende: menselijkheid, familierelaties, godsgeloof, moed, creativiteit, kunst en wetenschap.
Op het moment dat je complete leven van te voren gepland is en ook op de geplande manier wordt uitgevoerd vind ik eigenlijk dat je dat geen leven kan noemen. Er is namelijk niks dat je zelf bepaald, waardoor het nemen van keuzes ontbreekt. Keuzes maken ons juist mens. Maar Cees Dekker noemt godsgeloof als fundamenteel voor het mens zijn. Dit betekent dat zij die niet geloven niet mogen meepraten in een discussie die gaat om wetenschap en als er één ding is dat ik heb geleerd over het geloof en wetenschap, ook al gaat het hier om een deels sociale kwestie, is dat je die ten alle tijden gescheiden moet houden. Maar om terug te komen op het argument: Met dit wordt al bewezen dat te ver gaan we het leven van ons zelf afpakken. En hoe zit het dan met de ethische verantwoording?
Om een ethisch argument te noemen moeten we eerste even kijken of een wereld als de Nieuwe Wereld überhaupt mogelijk is.
Onze hoogleraar verteld ons dat dit `misschien wel` mogelijk is. Als je het mij vraagt zijn we zelfs niet ver van de mogelijkheid verwijderd. In het kort zegt de man iets over het aansturen van de hersenen met de computer en andersom, recombinant DNA techniek, dat is functies van een organisme, denk aan een plant, dier of bacterien kopiëren naar een ander organisme door een deel van het DNA, de blauwdruk, te kopiëren uit de ene en te plakken in de ander. Ook verteld hij over de mogelijkheid om prenataal het DNA te testen op vele eigenschappen en het gaat nu om dit laatste. Je zou dit testen als een van de eerste stappen richting het sleutelen aan de mens kunnen noemen omdat dit neerkomt op het selecteren van goede eigenschappen.
Cees Dekker stelt ons de vraag of wij dit willen zonder een duidelijk voor- of tegen-argument voor onze stelling te geven. Omdat ik vind dat juist dit belangrijk is, geef ik wel een argument: Het moet mogelijk zijn voor ouders om te voorkomen dat hun kind een aandoening krijgt waardoor deze een achtergesteld leven krijgt. We beschikken over de technologie en daarom vind ik het onmenselijk om deze niet te gebruiken voor dit doeleinde, het voorkomen van ernstige aandoeningen, omdat het neerkomt op het selecteren van goede eigenschappen. Ondersteuning hiervoor is bijvoorbeeld de vaccinaties die je toegediend kan krijgen in je kinderjaren. Je ouders en de overheid behouden je voor ernstige ziektes. Ik vind dat ouders zelf mogen kiezen of ze de rest van het genetische profiel, een soort van concept uitwerking van de blauwdruk, willen zien. We passen hier namelijk niet de mens aan, maar we verhogen de kans op een complete blauwdruk zonder ernstige fouten. Cees Dekker zegt later in het artikel wel dat dit genetische profiel moet worden beperkt tot fouten in ons DNA. Ik ben het daarmee eens omdat de keuzes die je maakt op een gegeven moment niet meer moreel maar strategisch worden. Ze zullen effect hebben op al het nageslacht! De geneeskunde zou bijna overbodig worden met een perfecte blauwdruk, maar is dat wel de bedoeling?
Geneeskunde is van oorsprong bedoelt als het herstellen van fouten.
Door alle genoemde en ook nieuwe technologieën krijgt de medische wereld een enorme push in de rug. Doordat we het DNA kunnen bekijken kunnen we voorspellen wie er bijvoorbeeld reuma krijgt, of wie vatbaar is voor diabetes. Door deze informatie kunnen we mensen met een verhoogd risico eerder en beter behandelen. Nu zijn er veel erfelijke ziektes. Deze aandoeningen liggen vast in het DNA. Op het moment dat je nu kinderen krijgt kunnen deze ook dit slechte deel van de blauwdruk krijgen. Tenzij we dit stuk van de blauwdruk weg gummen en opnieuw, maar nu correct tekenen. We kunnen zo de welvaart en kwaliteit van het leven van volgende en huidige generaties verhogen. Cees Dekker noemt voordeel gewoonweg niet, maar heeft het alleen over de schaduwzijde van dit verhaal. Kunnen we mensen herstellen, dan zijn er ook mogelijkheden tot verbetering. De hoogleraar verteld over het transhumanisme en wat hij daarvan vindt. Het komt erop neer dat hij de inzet van technologie om mensen beter te maken ondersteunt, tenzij dit met hoogmoed is omdat dat gevaarlijke bijeffecten zal hebben.
Ik vind dat een zwak argument. Omdat keer op keer in de geschiedenis gebleken is dat men teveel macht niet aan kan. Beeld je in hoeveel macht een persoon krijgt als hij zichzelf superieur kan maken in alle opzichten zonder dat er ook maar iemand is die hem of haar tegenhoud.
De mens kan niet om gaan met zo'n grote mogelijkheid om zichzelf te verbeteren, al helemaal omdat de mens constant streeft naar verbetering. Dit zegt Cees later in het artikel, waar hij zichzelf dus eigenlijk tegenspreekt. Ik ben het wel eens met zijn deel-conclusie die luidt: Stop het onderzoek niet maar beperk de toepassing ervan. Maar wat weten we nu precies over de consequenties van het aanpassen van het menselijke DNA?
We weten nog zo weinig over de gevolgen van het knutselen en prutsen aan ons DNA
De gevolgen van dit sleutelen hebben effect op al het nageslacht. Wie weet ontketenen we wel een nieuwe serie van fouten of maken we een soort mens die zich niet kan voortplanten met de huidige. Dit mag niet gebeuren. Er moet veel meer onderzoek gedaan worden voordat we dit onderwerp op de transhumanistische manier mogen bekijken. En als er dan niks fout gaat is er nog iets veel gevaarlijkers wat te vergelijken valt met de prijzen oorlog tussen onze supermarkten.
Ik ben het volkomen eens met Cees Dekker als hij zegt dat we een genetische-wapenwedloop moeten voorkomen.
Als er een cultuur ontstaat waarbij men streeft naar een steeds betere mens vrees ik zelf het ergste. Ook de schrijver van dit artikel ziet slechts nadelen naast het enige voordeel dat we uiteindelijk een supermensstatus zouden kunnen bereiken. Mensen die minder zijn, zoals ouders, gehandicapten en minder genetisch gemanipuleerden zullen worden beschouwd als tweederangs. Ze staan onder de bijna-super-mensen. Hierdoor kan niet alleen gen-racisme ontstaan, we zullen ook onze eigen identiteit verliezen omdat we proberen te zijn wat we niet zijn. Mensen zullen elkaar minder waarderen, want wie niet de beste is, is helemaal niks. De strijdgevoelens zullen naar boven worden gehaald en wie weet wat ons DAN te wachten staat. Extreem: een strijd tussen mens en mutant?
Samenvatting
Er moeten grenzen worden gesteld aan het sleutelen aan de mens omdat een wereld waarbij wij perfect zijn alles behalve perfect is. We moeten ons voor onszelf behoeden of we zullen ons leven als mens helemaal kunnen vergeten. We moeten voorkomen dat we stappen verder nemen in het sleutelen voordat we weten wat de gevolgen zijn en een wapenwedloop moet worden voorkomen.
Er is nog een punt van kritiek dat ik kwijt wil. Wij leven nu al langer en gezonder dan onze voorouders door dat onze wil naar verbeteren altijd al deel gemaakt heeft van onze ontwikkeling en evolutie. De menselijke waardigheid is in die overgang gelegen en niet in een of andere door God gegeven essentie zoals Cees Dekker suggereert.
Conclusie
We moeten grenzen stellen om ons voor ons zelf te beschermen. Omdat het moeilijk is de grens tussen aanpassing en verbetering in alle gevallen te bepalen moeten we dan maar genoegen nemen met minder dan met te veel ofwel de mogelijkheid voor verbetering van de mens dan wel voorlopig nog niet geven. Ik hoop dat jullie daarvan zijn overtuigd. De vraag wie bepaald wat dan teveel of te weinig is, is een aparte discussie op zich...
Niet gevonden wat je zocht? Probeer dan eens te zoeken met Google!